Tìm hướng đi cho các lò gạch thủ công ở Thái Sơn

Đứng trên cầu Bợ nhìn xuống bãi sông Gâm, lò gạch thủ công như những cây nấm khổng lồ nhả khói nghi ngút. Xã Thái Sơn (Hàm Yên) hiện có 79 lò gạch thủ công. Khi các lò gạch này hoạt động mùi khói than hăng hắc xộc vào mũi khiến những người sống quanh đó đều cảm thấy khó thở, mệt mỏi...

1. Tốp thợ làm gạch đa phần là phụ nữ, khẩu trang che kín, cặm cụi làm việc trong cái không khí khói, bụi, ngột ngạt tưởng chừng không thở nổi. Thấy nhà báo đến, người đề phòng, người can thán: “Đừng xóa bỏ lò gạch, mỗi tháng tôi làm ở đây cũng kiếm được vài triệu nuôi con ăn học. Nhà báo đừng chụp ảnh, con tôi thấy ảnh mẹ trên báo nó xấu hổ”. Câu nói đó khiến chúng tôi cay cay sống mũi. Thợ làm gạch ở nhiều nơi trong vùng về đây, người thì ở Yên Nguyên (Chiêm Hóa), người thì tận xã Minh Hương (Hàm Yên). 


 Các lò gạch trên địa bàn xã Thái Sơn (Hàm Yên) hoạt động gây ô nhiễm môi trường.

Một chị mạnh dạn chia sẻ, họ khoán sản phẩm, giá 60.000 đồng/1 nghìn viên gạch vào lò, 40.000 đồng/1 nghìn viên gạch ra lò. Trung bình mỗi người có thể vận chuyển được 3.000 gạch viên một ngày. Như vậy, trung bình mỗi ngày công lao động được khoảng 150.000 đồng. Còn nếu tính công sức bỏ ra, mỗi ngày 1 lao động cõng khoảng 5 - 6 tấn gạch ra vào lò. Các chị cho rằng, công việc này phải những người có sức khỏe mới làm được, mỗi gánh gạch nặng tới 50 - 60 kg. Có người cố làm đến khi kiệt sức, lao lực, thuốc men vào thì công làm được bao nhiêu không bõ tiền thuốc.

Bà Nguyễn Thị L, thôn An Lâm, xã Thái Sơn cho biết, suốt mấy chục năm qua, bà phải sống chung với khói bụi từ các lò gạch xung quanh. Cứ mỗi khi đốt lò, khói nhả ra thì người lớn đến trẻ nhỏ đều ho sặc sụa, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống sinh hoạt của mọi người xung quanh. Mong Nhà nước có biện pháp triệt để giải quyết lò gạch, bảo vệ môi trường và sức khỏe người dân.

Ông Phạm Quang Khải, Trưởng Trạm Y tế xã Thái Sơn cho biết, tỷ lệ bệnh nhân mắc các bệnh về hô hấp ở đây cao hơn hẳn, nhất là đối với trẻ nhỏ. Khói lò gạch gây ảnh hưởng môi trường trực tiếp tại 5 thôn trên địa bàn xã gồm: Thôn 1, 2 An Thạch, thôn An Lâm, thôn 5, 6 Thái Thủy. Trạm Y tế xã cũng đã có khảo sát sơ bộ cho thấy, tuổi thọ trung bình của người dân khu vực này thấp hơn so với vùng không bị ảnh hưởng. Đặc biệt, mấy năm gần đây, số lượng bệnh nhân bị ung thư tăng đột biến. Từ năm 2014 trở lại đây, thôn An Lâm và An Thạch đã có tới 5 người chết vì ung thư.

Tháng 10-2013, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định 398/QĐ - UBND về lộ trình xóa bỏ lò gạch thủ công đến năm 2020. Các lò sản xuất gạch nằm trong khu vực thành phố, thị trấn, gần khu dân cư, gần khu vực canh tác trồng lúa và hoa màu (khoảng cách tính từ lò gạch đến khu dân cư, khu vực canh tác dưới 100 m) phải chấm dứt hoạt động chậm nhất trước ngày 21-12-2014. Các lò sản xuất gạch nằm trong khu vực còn lại phải chấm dứt hoạt động chậm nhất trước ngày 31-12-2017. Đến năm 2020, tỉnh sẽ chấm dứt hoạt động sản xuất gạch đất sét nung và phải chuyển đổi sang công nghệ lò tuynel hoặc chuyển sang sản xuất gạch không nung. 

Tại thời điểm năm 2013, khi  Quyết định 398/QĐ - UBND ban hành, trên địa bàn xã Thái Sơn có 38 lò gạch nhưng đến nay số lò không những không giảm mà tăng lên gấp đôi. Theo số liệu báo cáo của UBND xã Thái Sơn, hiện trên địa bàn xã có 29 hộ (chủ lò) làm nghề sản xuất gạch thuộc 2 thôn An Lâm và thôn 1 An Thạch. Có tổng cộng 79 lò gạch thủ công, trong đó có 36 lò có khoảng cách tính từ lò đến khu dân cư, khu vực canh tác dưới 100 m. Hiện các lò gạch ở đây thu hút gần 1.000 lao động của địa phương và các vùng lân cận. Hàng năm, số lò gạch này đã tạo nguồn thu cho xã Thái Sơn trên 400 triệu đồng tiền thuế.

2. Ông Đỗ Mạnh Thống, Bí thư Đảng ủy xã Thái Sơn cho biết, trước sự chỉ đạo của tỉnh và huyện, tháng 2-2016, xã đã tổ chức hội nghị triển khai chấm dứt hoạt động lò gạch thủ công theo lộ trình thực hiện Quyết định 398/QĐ c?a UBND t?nh. Các hộ sản xuất gạch nhận thức việc sản xuất gạch bằng công nghệ đốt thủ công là gây ô nhiễm môi trường và chủ trương Nhà nước cho dừng hoạt động là chính đáng. Họ sẵn sàng dỡ bỏ nếu Nhà nước tạo việc làm cho họ. Có khoảng 30% số hộ đã có kế hoạch chuyển sang ngành nghề khác khi Nhà nước cho dừng hoạt động các lò. Mong muốn của xã là tỉnh, huyện tìm ra một hướng đi thích hợp, đáp ứng được nguyện vọng của bà con.

Ông Trần Hanh, Bí thư Chi bộ thôn An Lâm trăn trở, nghề làm gạch thủ công ở đất Thái Sơn này có từ năm 1971. Bản thân ông Hanh gắn với công việc làm gạch từ khi mới 10 tuổi, hiện gia đình ông Hanh có 3 lò gạch. Ông Hanh cho biết, trong thôn có 12 đảng viên thì có 11 đảng viên là chủ lò gạch. Chúng tôi nhận thức rất rõ vấn đề. Tuy nhiên, Nhà nước cũng nên xem xét cái lý, cái tình, trách nhiệm đối với người dân chúng tôi. 

Ngày 21-4 vừa qua, đoàn công tác của Sở Xây dựng đã có buổi làm việc với xã Thái Sơn và đại diện những hộ sản xuất gạch có uy tín. Ý kiến của các chủ lò là mong muốn được duy trì làng nghề sản xuất gạch để người dân có công ăn việc làm ổn định lâu dài bằng cách đầu tư một dây chuyền sản xuất gạch tuynel công nghệ mới không gây ô nhiễm môi trường dưới dạng một công ty cổ phần. Người dân đề nghị Nhà nước hỗ trợ, hướng dẫn về khoa học, công nghệ, vốn đầu tư, hỗ trợ nguồn vốn để bà con chuyển đổi nghề sau khi xóa lò gạch thủ công. Việc lựa chọn hình thức đầu tư (theo dạng cổ phần hoặc tổ hợp tác...) và ứng dụng công nghệ mới sẽ được bà con thống nhất, báo cáo tỉnh trong tháng 6 - 2017.
Ông Đặng Thế Hùng, Phó Giám đốc Sở Xây dựng cho biết, việc xóa bỏ lò gạch thủ công theo đúng lộ trình là yêu cầu phải làm, bởi đây còn là cam kết của Chính phủ khi Việt Nam tham gia hội nhập vào các diễn đàn kinh tế thế giới. Chúng ta cũng đã xác định, không đánh đổi môi trường lấy kinh tế gây ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân. Tuy nhiên, việc xóa bỏ cần phải lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân để đưa ra các giải pháp tháo gỡ cho phù hợp. 

Qua ý kiến của các hộ dân cho thấy, việc người dân muốn duy trì làng nghề sản xuất vật liệu xây dựng bằng công nghệ cao không ảnh hưởng đến môi trường là phù hợp với định hướng ưu tiên phát triển sản xuất vật liệu xây dựng của tỉnh mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI đề ra, trong đó phát triển công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng là một trong 3 khâu đột phá của tỉnh giai đoạn 2015 - 2020. Những đề xuất của người dân Thái Sơn, Sở Xây dựng đã có văn bản trình UBND tỉnh xem xét cho chủ trương giải quyết. 

Theo: TQĐT

Tin cùng chuyên mục